Ogaadeenya waxaa ka socda halgan u dhexeeya gumayga Absiiniya oo quwado shisheeye ku tiirsan & shacabka gumeysi diidka ah ee Ogaadeenya oo Illaahay ku tiirsan wuxuuna halganka hubaysan ee ay Jabhadda Waddaniga Xoreynta Ogaadeenya hormuudka katahay wuxuu maanta gaadhay heer aad u sareeye, gudo & dibadna waxana lagu tilaami karaa in uu isku xidhmay oo uu hano qaaday, Dagaalada ay JWXO Ogaadeenya ka wado maalinba maalinta ka dambaysa waxay ku sii siqayaan ama ay kusii durkayaan meelo hadda kahor aysan Jabahdu ka hawlgali jirin.

Waxay xukuumadda Meles ku andacoon jirtay dagaalka waxaa wadda dad gaar ah taas oo ay ula jeedo in ay dadka ku abuurto khilaaf dhexdooda ah, waxaanse shaki ku jirin shirqool walba oo ay Itoobiya maleegto in uu iyaga ku noqonayo , waxaana tusaale inoogu filan Sanadihii hore ee 2006 - 2007 waxay Itoobiya waddanka Ogaadeenya soo dhoobtay tiradii ciidan dagaal ee ugu badnayd waxayna shaaciyeen in ay ONLF ku soo afjarayaan mudo 3 bilood ah.

Hadii aan ku horayno sanadkii 2006 Itoobiya waxay abaabushay dad iyaga u shaqeeya oo qaar ay dibadda ka keentay gaar ahaan wadanka Maraykanka kuwaas oo ah dad u dhashay Ogaadeenya waxaana hadaladoodi ay ku hawlgali jireen kamaid ahaa markii ay la kulmaan shacabka waxay ku odhan jireen anaga ayaa ahaan jiray ONLF waanan katagnay waxaa dadakas qaar kamid ah laga waraystay Ideecadda Af-Soomaaliga ee Addis Ababa ka soo gasha oo soo shaacisa hadba wixii hagardaamo ku ah shacabka Ogaadeenya ee halgan ka ugu jira xoriyadooda.

Saraakiishii Ciidamada Itoobiya ugu sareeyay ayaa tagay Gobalka Qorahay magaalada Qabridahare halkaas oo ay shirweyn ku yesheen bishii 6 ee sanadkii 2006 waxaana ka soo baxay go’aankii lagu gumaaday sahcabka Ogaadeenya ,xasuuqaas oo aan loo aabo yeelin miyi magaalo,yar & weyn dadkana saf laga maray waxayna Itoobiya soo qaaday weerar cir & dhul ah oo ay ku ekeysay gobalada dalka oo dhan.
Jabhadda Waddaniga Xoreynta Ogaadeenya waxay weerarakas kaga jawaabtay in ay si baaxad leh ugu jilib dhigto meelihii laysku helay oo dhana marwalba waxaa gacanta sare lahaa Ciidanka Wadaniga Xoreynta Ogaadeenya oo ilaahay marwalba tala saaranayay, mudo bil & madh ah ayuu dagaalkii ku soo af-jarmay waxaana ugu dambeeyay oo ay Itoobiya ku quusatay markii ay CWXO Diyaarad ciidan oo saraakiil waday ku soo rideen tuulada Gabogabo oo goblka Qorahay ka tirsan halkaas oo ay ku diyaarinayeen istaraatiijiyad cusub oo lagu badalo qorshihii hore oo fashil noqday.

Mudadii uu dagaalka xabada ah socday waxa barbar socday dagaal kale oo borobagaadho ah oo inta badan loo xambaariyay shaqsiyaadka gumaysigu ku adeegto oo dibad & gudoba ka hawlgala waxaa lawda ogyahay kuwa jinni xaqsay ah oo iyagoon cidi ku khasbin meelo nabad ahna ku nool hadana dabodhilifnimo & dibindaabyada shacabkooda door mooday kuwaas oo meelaha la wareegayay aflagaado & dacaayad raqiis ah.

Sidaas si la mid ah waxaan waxba lahadhin qolada u dhagaha nugul cadowga ee gumaadka shacabka Ogaadeenya loo wakiishay marwalbana gumaysigu uu iska horeysiiyo kolbana lakala badalo ee maamul kusheega loogu yeedho oo hangoolo u ah si doqonimo ahna loogu adeegto.maamulk ku sheegii kala dambeeyay ee kolkii ujeedadii laga lahaa lagu gaadhay iyagii dib loo liqay waxaa ugu dambeeyay Cabdullahi Lugbuur oo in badan sidii cajalad madhan uu gumaysigu wixii uu doono ku duubay la shidayay oo intuu butaaco hadana isu haysta in uu fikradiisii oo karaamo leh ku hadlayay.

Lugbuur oo wadadii looga horeeyay in mudo ah higsanayay maanta ayay ka soo oodantay wuxuuna la mid yahay Odeaashii & Hooyooninkii xabsiyaad ku indho belay gabdhiho & caruur ay xabsiyada ku dhaleen oo aan wali nolol kale baranin & barbaartii wadanka u kacaysay oo ay badankood u xeraysanyihiin Ciidamada wayaanaha oo ay u soo jeebeeyeen Lugbuur & saaxiibadiisa tubtii haya ee xiligooda sugaya walina hamuumta u qaba in ay shacabka Ogaadeenya nacabka u nugleeyaan.

Hadaba Lugbuur oo Tigreega aad ugu haagar baxay in badana dhaaraan u ahaa in uu maanta maxbuus yahay waxay muujinaysaa dhaqanka gumaysiga & sida uusan u kala jeclayn ruuxa u adeega iyo kan ka soo hor jeeda,waxaa maqaarsaarkii gadhwada oo hormuud u ah Ina Iley & Daa’uud Amxaar oo Lugbuur uga horeyn jiray marawlba waxyeelaynta bulshaad Ogaadeenya waxaana lawada ogyahay dhibaatada taariikhiga ah ee ay u gaysteen shacabka Ogaadeenya ee dulman waana wax meel u yaala oo aan lagu cafiyi doonin shacabka Ogadeenyana dhibkasta oo loo gaysto marnaba mabda’a ay aaminasn yihiin ee xornimo doonka ah kama tanaasulayaan.

Sanadkii 2007 waa sanad xusuus weyn u leh shacabka dulman ee Ogaadeenya walina waxaa socda dhibaatadii ay Itoobiya ku haysay dadka rayidka ah ee aan waxba galabsanin, waxaa jira tuulooyin dhan oo ay dadkii daganaa ka rartay kadibna ay dab sudhay, waxaa jira ceelashii ay xooluhu ka cabi jireen oo laga aasay si aan dad & duunyo toona ugu noolaanin, Waxaa jira gabadho Ogaadeenya u dhashay oo intay kufsadeen markii dambana ay dileen & qaar dhibka faro xumaynta ka soo gaadhay dartiis aan abdo dambe lahayn, waxaa jira kuwo ay Tigreegu uur ku rareen oo u cararay gobalada Soomaaliya, waxaa jira hoyooyin markii ay adkaysan wayeen ka soo lugeeyay Ogaadeenya soona galay xeryaha qoxootiga Dhadhaab Kenya ku yaala, waxaa jira kuwo aad u badan oo lagu jidh dilayo xabsiyada gabdho badan oo ugub ah ayaa xabsiyada ku umulay.

Waxaa jira dad & xoolo badan oo cadawgu sumeeyay oo si aad ah u le’day, waxaa jira cuduro aan horaan laga aqoonin Ogaadeenya oo ku soo badanaya kuwaas oo iska daa dadka e ay ciidamada Itoobiya xoolahana ku beerayaan waxaana la xaqiijiyay 4 ninba in uu mid ka mid ahi cudurka dilaaga ah qabo waana ku talo gal in Ogaadeenya lagu faafiyo wax walba oo aan horaan ka jirin si loo asal dooriyo, waxaa intaas dheer xaalufin badan oo ay kawadaan dhulka waxay si naxariisdro ah u laayeen ugaadhii Ogaadeenya ku noolayd sidoo kale waxay aad u guraan dhirta Ogaadeenya.

Akhristoow intaas oo darxumo ah ee aan kor ku soo sheegay oo dhab ah waxaa jira kuwo aynu aysan u muuqanin amaba ku faraxsan oo magaca, midabka & Afkaba Soomaali ka ah kuna dhashay meesha ay waxaas oo dhibaato ihi ka dhacayso, waxaad ogtihiin marka laga hadlayo dagaalka xaqa ah ee ay ONLF wado kuwo aan saluug muuqda ka mujinaynin hadana aan ku farxaynin guusha ay ONLF gaadho, inta badan meelaha laysugu yimaado ee loo yaqaano yaqaano (fadhi ku dirirka) waxaad arkaysaa mid aad u murmaya oo markaad waydiiso dhibaatadaas oo dhan kuu qiraya in ay jirto hadana fulinaya siyaasadda guracan ee Itoobiya halkaasna waxaa kaaga soo baxaysa su’aal aad maskaxdaada ula noqoto oo ay jawaabteedu mudo kugu qaadato amaba aad jawaab u weydo.

Gabogabadii waxaan bulsho weynta Ogaadeenya uga digayaa in aysan ku dagmin Shirqoolada Gumaysigu Maleegayo shakina kuma jiro in ay Itoobiya dad ku soo darsatay Jaaliyadaha Ogaadeenya ee u dhaga nugul halganka xornimo doonka ah ee ay ONLF hormuudka u tahay waana la hubaa in uu marwalba cadawgu guuldarada la dheelman xaqluhuna uu guulaysan .
La soco qormada qaybta dambe haduu allaah idmo.

Maax Ibrahim
maaxbadan@yahoo.com